و بعضى ديگر از صوفيّهء اهل سنّت و متكلّمين ايشان و اكثر نصارا به حلول خدا قائل شده‌اند در اشياء ، و نصارا در خصوص عيسى قائل شده‌اند ، و صوفيّهء حلوليّه در جميع چيزها ، و خداوند عالميان نصارا را در اكثر قرآن به اين سبب لعن كرده ، و ايشان را به كفر ياد نموده كه به خدا چنين نسبتى مىدهند . و جمعى ديگر از صوفيّه اهل سنّت كه از حلول گريخته‌اند ، به امرى قبيح‌تر و شنيع‌تر قائل شده‌اند ، كه آن اتّحاد است ، و مىگويند كه : خدا با همه چيز متّحد است ، بلكه همه چيز اوست ، و غير او وجودى ندارد ، و همين اوست كه به صورتهاى مختلف برآمده ، گاه به صورت زيد ظهور مىكند ، و گاه به صورت عمرو ، و گاه به صورت سگ و گربه ، و گاه به صورت قاذورات ، چنانچه دريا موج مىزند و صورتهاى بسيار از آن ظاهر مىشود ، به غير دريا ديگر چيزى نيست . كه جهان موجهاى اين درياست * موج دريا يكى است غير كجاست و ماهيّات ممكنهء امور اعتباريّه است ، كه عارض ذات واجب الوجود است ، و در جميع كتب و اشعار خود تصريح به امثال اين كفرها و مزخرفات نموده‌اند ، و جمعى از كفّار و ملاحدهء هند نيز به عينه همين اعتقاد دارند ، و كتاب جوك كه براهمهء ايشان نوشته‌اند در عقايد فاسدهء خود ، مشتمل بر همين مزخرفات است . و لهذا جمعى از اهل اين عصر كه مشرب تصوّف دارند ، آن كتاب را نهايت حرمت مىدارند ، و از كتابهاى شيعه بيشتر اعتبار مىكنند ، و از كتب عقايد شيعه شمرده‌اند ، كه بايد آن را همه كس داشته باشد ، و جمعى از شيعيان بيچاره را گمان اين است كه ايشان از اهل حقّند ، و بهترين عالميانند ، و به نادانى سخنان ايشان را مىخوانند و كافر مىشوند ، و گمان ايشان اين است كه هركه صوفى است البتّه آن مذهب حق است ، و آنچه گفته است از جانب خدا گفته است ، و نمىدانند كه چون كفر و باطل عالم را گرفته بود ، و اهل حق هميشه منكوب و مخذول بودند ، اهل هر